Kodeks IMDG – Podstawowe zasady i najnowsze zmiany

15. 6. 2025

Co to jest Kodeks IMDG?

Międzynarodowy Kodeks Towarów Niebezpiecznych Przewożonych Morzem (Kodeks IMDG) to globalnie uznane przepisy prawne, które ustanawiają jednolite i wiążące zasady transportu niebezpiecznych substancji i artykułów morzem. Jego administracja jest zapewniana przez Międzynarodową Organizację Morską (IMO), wyspecjalizowaną agencję ONZ odpowiedzialną za bezpieczeństwo i ochronę środowiska w transporcie morskim.

Kodeks IMDG jest wiążący dla wszystkich statków pływających pod flagą państwa, które jest sygnatariuszem konwencji SOLAS (Międzynarodowa Konwencja o Bezpieczeństwie Życia na Morzu) i MARPOL (Konwencja o Zapobieganiu Zanieczyszczeniu Morza). Zasady są wdrażane do ustawodawstwa krajowego i praktycznie określają cały proces – od pakowania poprzez dokumentację do postępowania w sytuacjach nadzwyczajnych.

Główne cele Kodeksu IMDG

Ochrona życia ludzkiego: Minimalizacja ryzyka dla załóg, personelu portowego i transportowego.
Zapobieganie zanieczyszczeniu morza: Ochrona środowiska przed wyciekami niebezpiecznych substancji.
Wspieranie efektywności transportu międzynarodowego: Jednolite zasady zmniejszają biurokrację i zamieszanie w handlu globalnym.

Kodeks jest obowiązkowy dla wszystkich stron zaangażowanych w łańcuch transportu, w tym nadawców, przewoźników, pakujących, portów i armatorów. Naruszenie zasad może skutkować nie tylko wysokimi karami, ale także zagrożeniem dla życia i rozległymi szkodami dla środowiska.

Historia i rozwój: Od fragmentarycznych przepisów do ujednoliconych standardów

Pierwsza potrzeba ujednoliconych zasad transportu towarów niebezpiecznych pojawiła się w 1929 roku podczas przygotowań pierwszej konwencji SOLAS. Do tego czasu państwa miały własne, często niezgodne standardy, które komplikowały handel międzynarodowy i zwiększały ryzyko bezpieczeństwa.

Kluczowym kamieniem milowym było utworzenie Rekomendacji ONZ dotyczących Transportu Towarów Niebezpiecznych – Przepisów Modelowych. Definiują one system klasyfikacji, pakowania, oznakowania i dokumentacji mający zastosowanie do wszystkich rodzajów transportu – drogowego, kolejowego, lotniczego i morskiego.

Na podstawie tych rekomendacji pierwszy Kodeks IMDG został utworzony w 1965 roku. Od 2004 roku Kodeks jest obowiązkowy na mocy konwencji SOLAS dla wszystkich państw sygnatariuszy. Co dwa lata jest aktualizowany („zmiana”) w celu odzwierciedlenia postępów technologicznych, wypadków i ustaleń naukowych.

Podstawowe zasady Kodeksu IMDG

Kodeks IMDG opiera się na logicznym i szczegółowym systemie zarządzania ryzykiem:

Klasyfikacja i identyfikacja

Towary niebezpieczne są podzielone na 9 klas zgodnie z głównym zagrożeniem (patrz tabela poniżej):

Klasa	Nazwa	Przykłady
1	Substancje i artykuły wybuchowe	Pirotechnika, materiały wybuchowe
2	Gazy	Propan, tlen, acetylen
3	Ciecze łatwopalne	Benzyna, aceton, farby
4	Ciała stałe łatwopalne, substancje samozapalające się	Siarka, fosfor, sód
5	Substancje wspierające spalanie (utleniające)	Nadtlenki, azotan amonu
6	Substancje toksyczne i zakaźne	Cyjanki, pestycydy, wirusy
7	Materiały radioaktywne	Izotopy medyczne, uran
8	Substancje żrące	Kwasy, wodorotlenki
9	Różne substancje i artykuły niebezpieczne	Baterie, azbest, organizmy genetycznie modyfikowane

Każdej substancji/artykułowi przypisywany jest czterocyfrowy numer ONZ (np. UN 3480 – baterie litowe) i oficjalna nazwa przewozowa. Ta jednoznaczna identyfikacja jest kluczowa dla szybkiego i bezpiecznego postępowania w sytuacjach nadzwyczajnych.

Proces klasyfikacji obejmuje:

Analizę chemiczną i badania fizyczne (np. punkt zapłonu, toksyczność, reaktywność z wodą)
Przypisanie numeru ONZ i nazwy przewozowej
Określenie grupy pakowania (PG) zgodnie ze stopniem zagrożenia – I (wysokie), II (średnie), III (niskie)
Określenie zagrożeń drugorzędnych (np. toksyczne i żrące jednocześnie)

Wymagania dotyczące pakowania (pakowania) i kontenera

Kontenery muszą chronić zawartość przed wyciekami w warunkach normalnego i wyjątkowego transportu morskiego. Kodeks ustanawia:

Rodzaje kontenery: od puszek i beczek do dużych IBC (Kontenery Pośrednie Masowe), zatwierdzone dla określonych klas towarów
Badania kontenera (upadek, szczelność, badania hydrostatyczne)
Oznakowanie kodem ONZ (np. UN 4G/Y30/S/23/CZ/ABC1234 dla kartonu na ciała stałe, PG II)
Nowe (od 2025) jest pozwolenie na produkcję IBC z tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu – muszą spełniać specjalne wymagania dotyczące materiału, starzenia się i trwałości

Oznakowanie, etykietowanie, znaki bezpieczeństwa (placarding)

Oznakowanie: Numer ONZ i nazwa przewozowa muszą być wyraźnie czytelne na każdym egzemplarzu
Etykietowanie: Obowiązkowe etykiety w kształcie rombu (min. 100×100 mm) zgodnie z klasą zagrożenia, często wiele etykiet
Placarding: Duże znaki bezpieczeństwa na CTU (kontenery, zbiorniki) – min. 250×250 mm, na każdej stronie i przodzie kontenera
Specjalne znaki dla baterii, substancji niebezpiecznych dla środowiska morskiego, radioaktywności itp.

Dokumentacja

Każda przesyłka musi być opatrzona:

Deklaracją Towarów Niebezpiecznych (DGD) – zawiera pełne informacje o niebezpiecznej substancji, ilości, opakowaniu, sposobie transportu, kontaktach itp.
Nowe (42-24) np. wymóg podania daty produkcji i pakowania oraz temperatury podczas pakowania dla węgla (UN 1361)
Wymagane jest również zaświadczenie o zwolnieniu (jeśli używane jest określone SP – Przepis Specjalny)

Przechowywanie i segregacja (stowage i segregacja)

Kodeks IMDG ustanawia szczegółowe zasady:

Przechowywanie w ładowni statku (poniżej/na pokładzie, w specjalnych lokalizacjach)
Segregacja niezgodnych substancji (np. kwasy i zasady, utleniacze i łatwopalne)
Wymagania dotyczące wentylacji, ochrony przed wilgocią, limitów temperatury
Zakaz wspólnego przechowywania substancji z ryzykiem niebezpiecznej reakcji
Nowe (np. dla niektórych numerów ONZ) zmiana kategorii stowage na „D” = tylko na pokładzie, zakaz transportu na statkach pasażerskich

Procedury w sytuacjach nadzwyczajnych (Emergency Response)

Każdy artykuł ma swój własny kod EmS dla pożaru (F-x) i wycieku (S-x), plus jasne instrukcje w Dodatku do Kodeksu IMDG:

Środki na wypadek wycieku, pożaru, wybuchu, kontaktu z wodą
Specjalne wymagania dotyczące sprzętu ochronnego i sprzętu ratunkowego
Procedura ratowania załogi i minimalizacji szkód dla środowiska

Szkolenie

Zgodnie z Kodeksem IMDG wszyscy pracownicy, którzy obsługują towary niebezpieczne, muszą być przeszkoleni w następujących obszarach:

Ogólna wiedza na temat Kodeksu IMDG
Umiejętności specjalistyczne zgodnie z stanowiskiem pracy (np. pakowanie, dokumentacja, układanie kontenery)
Procedury bezpieczeństwa i nadzwyczajne

Szkolenie jest obowiązkowe, regularnie odnawialne i udokumentowane.

Struktura Kodeksu IMDG (2024/2025)

Kodeks IMDG to obszerny dokument składający się z kilku głównych części:

Tom 1

Część 1: Przepisy ogólne, definicje, szkolenie
Część 2: Klasyfikacja
Część 4: Wymagania dotyczące pakowania, IBC i zbiorników
Część 5: Oznakowanie, etykietowanie, dokumentacja
Część 6: Konstrukcja i badania kontenery, IBC i zbiorników
Część 7: Zasady operacji transportu, przechowywania i segregacji

Tom 2

Część 3: Lista towarów niebezpiecznych (Dangerous Goods List – DGL), przepisy specjalne (SP), zwolnienia
Załączniki: Artykuły ogólne i N.O.S., słownik terminów, indeks alfabetyczny

Dodatek

Przewodnik EmS (procedury nadzwyczajne)
Przewodnik Pierwszej Pomocy Medycznej (MFAG)
Wytyczne dotyczące pakowania jednostek ładunkowych (Kodeks CTU)
Inne rekomendacje IMO

Lista towarów niebezpiecznych (DGL)

Zawiera kluczowe informacje dla każdego numeru ONZ w 18 kolumnach:

Kolumna	Znaczenie	Przykład (UN 3480)
1	Numer ONZ	3480
2	Oficjalna nazwa przewozowa	Baterie litowo-jonowe
3	Klasa	9
4	Zagrożenie drugorzędne	–
5	Grupa pakowania (PG)	–
6	Przepisy specjalne (SP)	188, 230, 310, 957
8, 10	Instrukcje pakowania, IBC	P903, LP903, IBC08
15	Kody EmS	F-A, S-I
16	Instrukcje przechowywania/segregacji	Kategoria A, SW2, SW22

Najnowsze zmiany w Kodeksie IMDG (Zmiana 42-24, obowiązująca od 1.1.2025)

Przegląd głównych zmian

1. Rozszerzenie definicji i terminologii:

Nowa definicja „stopnia napełnienia” – ważna dla kontenery ciśnieniowych.
Rozszerzenie definicji tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu (teraz obejmuje IBC).
Przeetykietowanie rejestratorów danych i urządzeń zawierających niebezpieczne substancje jako „Urządzenia zawierające towary niebezpieczne”.

2. Klasyfikacja:

Nowy numer ONZ 3555 dla cieczy wybuchowych odczulonych.
Nowe artykuły dla baterii sodowo-jonowych (UN 3551, 3552) – samodzielne, z urządzeniem, w urządzeniu.
Specjalne artykuły dla pojazdów z różnymi rodzajami baterii – pozwala na różne wymagania dotyczące bezpieczeństwa pożarowego i reagowania.
Zmiany w klasyfikacji niektórych proszków metali i substancji pirotechnicznych.

3. Lista towarów niebezpiecznych (DGL):

Węgiel (UN 1361):
Usunięcie SP925 (zwolnienie z Kodeksu IMDG nie może być już używane).
Wprowadzenie SP978 – nowe wymagania dotyczące wentylacji, pakowania, temperatury podczas pakowania.
Zakaz używania niektórych rodzajów worków w zamkniętych kontenerach.
Węgiel aktywny (UN 1362):
SP979 – nowe zwolnienia i obowiązki dokumentacyjne.
UN 3423 (Tetramethylammonium hydroxide, forma stała):
Reklasyfikacja do klasy 6.1 z drugorzędną żrącością (PG I), zakaz w LQ, bardziej rygorystyczne limity dla EQ, transport w IBC tylko za zgodą władz.
UN 3536 (Baterie litowe zainstalowane w jednostce transportu ładunku):
Kategoria stowage D – tylko na pokładzie, zakaz transportu na statkach pasażerskich.
Nowe artykuły: urządzenia gaśnicze z rozpylaczem, baterie sodowo-jonowe, disilane, gal w artykułach, sól tetrazolu trifluorometylowego w acetonie, pojazdy z bateriami litowo/sodowo-jonowymi.

4. Przepisy specjalne (SP):

SP28: Rozszerzenie na ciecze wybuchowe odczulone.
SP388: Nowe artykuły dla pojazdów hybrydowych, modyfikacja zasad dla statków ro-ro.
SP406: Zwiększenie limitu dla ograniczonych ilości wybranych gazów do 1000 ml.
SP409: Okres przejściowy pozwalający na używanie starszej wersji Kodeksu dla niektórych artykułów ONZ.

5. Pakowanie:

Pozwolenie na produkcję IBC z tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu (muszą spełniać specjalne kryteria trwałości).
Nowe wytyczne dotyczące pakowania pojazdów z bateriami (P912).
Dla węgla (UN 1361) musi być podana data produkcji, pakowania i temperatura materiału podczas pakowania.

6. Dokumentacja:

Nowy wymóg dostarczenia zaświadczenia o zwolnieniu, jeśli używany jest przepis specjalny.
Nowe wymagania dotyczące danych w dokumentach (np. dla węgla, węgla aktywnego).

7. Przechowywanie i segregacja:

Zmiana kategorii stowage dla kilku artykułów ONZ – np. tylko na pokładzie, zakaz na statkach pasażerskich.
Nowe kody stowage dla niektórych chemikaliów – np. SW31 zamiast SW5.

8. Inne zmiany:

Nowe zasady transportu rejestratorów danych i urządzeń zawierających niebezpieczne substancje.
Rozszerzenie zwolnień dla transportu UN 3077 i UN 3082 (jeśli w ilości <5 kg/l, nawet jeśli nie oznaczone jako zanieczyszczające morze).

Praktyczne znaczenie i wdrażanie zmian

Przykład: Transport baterii sodowo-jonowych w 2025

Musi używać nowo dodanego numeru ONZ (3551, 3552)
Specjalne wymagania dotyczące pakowania, oznakowania (etykieta klasy 9, nowy znak dla baterii sodowo-jonowych/litowych)
Obowiązek aktualizacji dokumentacji i szkolenia personelu na temat nowych typów baterii
Specjalne procedury nadzwyczajne (EmS) dla nowych typów baterii

Czechy, Mielnik

Inne nowości kontenerowe...

Czy płonie kontener transportowy?

4. 4. 2026

Kontener sam w sobie nie pali się, ale jego solidna i szczelna konstrukcja sprawia, że jest idealnym środowiskiem do wybuchu i eskalacji katastrofalnych pożarów, jeśli w środku znajduje się ładunek łatwopalny lub reaktywny. Problem pożarów na statkach kontenerowych jest złożony i wymaga współpracy całego łańcucha logistycznego – spedytora, przewoźnika, firmy spedycyjnej i organu regulacyjnego. Kluczem do większego bezpieczeństwa jest ścisłe przestrzeganie przepisów, innowacje technologiczne i odpowiedzialne podejście – próba oszczędzania na deklaracji może prowadzić do strat liczonych w setkach milionów i narażenia ludzkiego życia na niebezpieczeństwo.

Jak prawidłowo wybrać kontener morski?

3. 4. 2026

Wybór odpowiedniego kontenera transportowego to złożona decyzja, na którą wpływają: przeznaczenie, budżet, oczekiwany okres użytkowania oraz wymogi prawne. Zawsze należy jasno określić priorytety, umówić się na osobiste oględziny, zweryfikować historię kontenera i referencje sprzedawcy. Inwestycja w kontener wyższej jakości zwróci się w postaci niższych kosztów utrzymania, dłuższej żywotności i większego bezpieczeństwa. Planując adaptację na budynek mieszkalny lub komercyjny, należy pamiętać o konieczności uzyskania pozwolenia na budowę, modyfikacji podłóg oraz zapewnieniu izolacji przed wilgocią i wahaniami temperatury.

Siatka – Osłona wentylacyjna ABS

2. 4. 2026

Osłona wentylacyjna ABS to kluczowy element konstrukcyjny standardowego kontenera typu dry van. Jej główną funkcją jest umożliwienie pasywnej wymiany powietrza między wnętrzem a zewnętrzem kontenera.

Usterki i najczęstsze wady kontenerów chłodniczych

1. 4. 2026

Kontenery chłodnicze (mroźnicze) stanowią podstawę bezpiecznego i efektywnego transportu towarów wrażliwych na temperaturę. Dzięki nowoczesnym technologiom, regularnej konserwacji i zdalnemu monitoringowi, ich awaryjność może zostać znacznie ograniczona. Najczęstsze usterki – od wahań temperatury, przez awarie mechaniczne i elektryczne, po błędy ludzkie – można rozwiązać poprzez systematyczną profilaktykę, regularne kontrole (PTI), szkolenia operatorów i wykorzystanie telematyki.